Op ‘kamelenjacht’ tegen de di-do economie. Interview in Algemeen dagblad 31 augustus 2026
Na de vakantie weer overvolle kantoren
Nu heel Nederland weer aan de slag is, komen mensen op dinsdag en donderdag weer massaal naar het werk. De Belastingdienst en enkele grote bedrijven proberen hun personeel meer over de week te verspreiden.
Jurriaan Nolles Tilburg/Utrecht
Bij de Belastingdienst zijn ze op ‘kamelenjacht’: het tegengaan van overvolle kantoren op dinsdag en donderdag. In het weekschema van bezetting op kantoor lijken de uitschieters op de bulten van een kameel. In de rest van het land is het niet anders. Ook bij bijvoorbeeld Shell, Rabobank zijn dinsdag en donderdag de drukste dagen. Experts spreken van een ‘di-do-economie’ die leidt tot overvolle wegen en treinen.
Volgens hoogleraar Ton Wilthagen van de Universiteit Tilburg waren we vóór de pandemie al ‘Europees kampioen thuiswerken’, mede door ons vele deeltijdwerk. Tijdens de lockdowns werd dat versterkt: het liep prima, de productiviteit bleef op peil en reistijd viel weg. Wilthagen: ‘Bedrijven kwamen zelfs bureaustoelen en schermen thuis afleveren.’
Maar de tijden zijn veranderd. Bedrijven willen hun werknemers weer op de werkvloer zien. ABN Amro is het recentste voorbeeld: de bank wil zijn personeel via de nieuwe cao verplichten om minimaal de helft van de werkweek naar kantoor te komen.
De Belastingdienst doet ook een poging. ‘Denk aan activiteiten zoals een yogales op woensdag of een vrijdagmiddagborrel voor teams die hun overleg op vrijdag plannen’, zegt een woordvoerder. ‘Zulke acties zorgen meestal niet voor grote verschuivingen in aanwezigheid, maar helpen wel om bewustwording te creëren rond de scheve spreiding.’
De Belastingdienst voert de kamelenjacht – onderdeel van Rijksoverheidsbeleid – zo uit: op rustige dagen mag personeel een vergaderzaal al een jaar van tevoren reserveren, op piekdagen slechts drie maanden.
Strenger
Dat zijn goede voorbeelden, maar bedrijfsantropoloog Daniëlle Braun ziet over het algemeen een ‘handelingsverlegenheid’ bij leidinggevenden, een angst om wat strenger te zijn. ‘Zeggen dat je 32 of 36 uur bereikbaar moet zijn, vinden veel managers lastig. Ik was laatst bij een provincie, waar niet op woensdagochtend kon worden vergaderd omdat iemand dan yogales had.’
Werknemers zetten thuiswerken in als onderhandelingsmiddel, zegt Braun: ‘Mag het niet, dan kijken ze een deurtje verder. In een krappe arbeidsmarkt hebben mensen meer te eisen.’
De sleutel is volgens Braun – hoe streng het ook klinkt – om toch te zeggen: zullen we weer even normaal doen? ‘Thuiswerken is fijn, maar ja: ik vind drop eten ook fijn. Dat betekent niet dat het altijd goed voor je is.’
82 procent van de werknemers ziet thuiswerken als een belangrijke arbeidsvoorwaarde, zegt ook Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie aan de Universiteit Utrecht. Dat heeft ook iets moois: werknemers kunnen hun eigen ritme bepalen, de deadlines van het werk halen en tegelijkertijd de privé-werkbalans op orde krijgen. ‘Het is een compleet normale arbeidsvoorwaarde geworden.’
In een krappe arbeidsmarkt hebben mensen meer te eisen
Minder ideeën
Toch pleit Van der Lippe al langer voor meer spreiding van de werkdagen. ‘Thuiswerken werkt misschien niet productiviteitsverlagend, maar je wisselt wel minder ideeën uit, er is minder cohesie. Op de lange termijn kan het wel een probleem worden.’
Het is volgens haar niet gemakkelijk om tot concrete oplossingen te komen, omdat het patroon tijdens de coronatijd is ingesleten, zowel bij werknemers als werkgevers. ‘Je kunt wel kleine dingen doen. Zeg tegen een team dat twee dagen op kantoor werkt bijvoorbeeld dat ze niet én op dinsdag én op donderdag mogen komen, maar ook een maandag, woensdag of vrijdag moeten kiezen.’
Een groot bedrijf als Unilever merkt bijvoorbeeld dat de vrijdag een populaire thuiswerkdag is, maar ziet daar juist ook kansen voor anderen. ‘We zien dat teams die dag juist slim gebruiken om met elkaar iets op kantoor te organiseren’, zegt een woordvoerder. ‘Je hebt dan verschillende ruimtes om uit te kiezen.’
Met een beetje fantasie zijn in het staafdiagram van drukte op het werk de twee bulten van een kameel te herkennen. FOTO JORIS VAN GENNIP, BEWERKING DIDO TEKENGEBIED
Groter plan
Maar om het probleem echt op te lossen, is een groter plan nodig waarbij overheid, vakbonden en werkgevers de handen ineenslaan, zegt Van der Lippe. ‘Je moet niet alleen individuele werknemers aanspreken, maar ook aan de slag met de cultuur, de gewoonten en de regels op het werk. Verbeter ook de werkomgeving, want de huidige kantoortuinen maken naar werk komen echt minder aantrekkelijk voor veel mensen.’
Wat volgens organisatiepsycholoog Aukje Nauta van de Universiteit Leiden niet helpt, is om van bovenaf een dictaat op te leggen: ‘De kunst is om werknemers zelf te laten inzien waarom het belangrijk is om elkaar weer vaker te zien. Je kunt teamsessies houden en erover praten. Als mensen met elkaar uitwisselen wat nodig is voor een goede samenwerking en verbinding, dan kun je samen een rooster afspreken dat ook echt draagvlak heeft.’
Waar de experts het allemaal over eens zijn: het blijft belangrijk om elkaar te ontmoeten op de werkvloer. Braun: ‘Collega’s zijn geen puur economische wezens, ze hebben binding nodig. Een lesje yoga of een lunch samen is leuk, maar echte verbinding ontstaat pas door toevallige ontmoetingen in de gang of bij het koffieapparaat.’
