What’s in a name?

Na lezingen en cultuurinterventies krijgen wij dikwijls te horen dat we zulke mooie en toegankelijke taal gebruiken. Dat is vleiend en ook wel grappig; omdat we een paar jaar geleden best twijfelde of je de oude, tribale, antropologische terminologie wel zou kunnen laten landen in de corporate setting. Of mensen het begrijpen; als je de kernwaarden en ziel van de organisatie ‘totem’ noemt. Als je spreekt over ‘verwantschapssystemen’ in plaats van over ‘organogrammen’. Als je fusies vergelijkt met ‘een huwelijk’. Als je oproept dat ‘er minder vergaderingen moeten zijn en meer kampvuurgesprekken’. Als een andere mening of idee in een organisatie de naam ‘Harry’ krijgt. En ja... het wonderlijke is dat waar wij eerst nog huiverig waren, onze opdrachtgevers steeds vaker uitdrukkelijk vragen om die taal. Omdat er meer emotie en een soort oud-weten in schuilt. Omdat een stammenoorlog toch anders klinkt dan een-meningsverschil-tussen-twee-afdelingen.

What’s in a name?

Meer dan je denkt... Maakt het uit hoe je een project of afdeling noemt? Jazeker. Met de naamgeefceremonie zoals op de foto hierboven uit India, waar een klein meisje de naam ‘the Auspicious’ , de veelbelovende kreeg, bepaal je voor het leven wat dit kleine mensje gaat meedragen. Dat wij ‘de Academie voor Organisatiecultuur’ heten doet iets anders met ons en de markt dan als we onszelf ‘de Culture Coaches’ hadden genoemd. Een project met de naam ‘WEtransfer’ doet iets anders in energie dan ‘op naar de beleidsvisie 2020’.

De Sapir-Whorfhypothese,

ook wel de hypothese van linguïstische relativiteit genoemd, stelt dat de specifieke taal die we spreken invloed heeft op de manier waarop we denken over de werkelijkheid. Dus dat de wijze waarop mensen denken, de wereld waarnemen en fenomenen classificeren bepaald of beïnvloed wordt door hun taalsysteem. Andersom kan je ook zeggen dat de manier waarop we de werkelijkheid zien weer bepaalt welke woorden we maken. Immers: mensen vormen cultuur (en taal) en cultuur (taal) vormt mensen.

Zo zouden lichtblauw en donkerblauw door Nederlandstaligen als varianten van één kleur worden waargenomen, terwijl ze voor Russischtaligen die voor lichtblauw een ander woord (голубой -ngoloeboj) hanteren dan voor donkerblauw (синий -sini), beide even fundamenteel verschillend zijn als rood en roze dat voor Nederlandstaligen zijn. De hypothese ontleent haar naam aan de Amerikaanse taalkundigen Edward Sapir en zijn leerling Benjamin Lee Whorf maar het idee werd al in 1820 door Wilhelm van Humbol geopperd, die taal zag als de ‘ziel der natie’.

Whorf bestudeerde onder meer de taal van de Hopi. Volgens hem had deze stam een heel eigen manier om tijden uit te drukken en verschilde dus ook hun wereldbeeld volkomen van het Europese wereldbeeld; dat de Hopi tijd als iets ‘circulairs’ beschouwden, had volgens Whorf alles met hun taal te maken.

In organisaties maakt het veel uit hoe we iets noemen.

Wat wij steeds weer opmerkelijk vinden en ook wel van schrikken, is dat als we betrokken worden bij een veranderopdracht of cultuurtraject, er slechts zelden een goeie projectnaam is. Dan vraagt een van ons: hoe heet dit traject eigenlijk? En dan blijft het zo lang stil... Bijna altijd blijkt dat als er geen titel is voor een verandering, dat de Narrative of Change, het veranderverhaal, de why, ook nog niet helder is. Niet voor niets hebben veel volkeren een uitgebreide name giving ceremonie. Soms niet direct als het kind geboren is. Bij de Yoruba bijvoorbeeld wordt de naam pas veel later gegeven, omdat het dorp het kindje eerst moet leren kennen om te weten welke naam bij hem of haar past. In een grote bijeenkomst komen de dorpleingen samen, waarbij iedereen een naam noemt. Via allerlei ceremonieel wordt de passende naam gekozen. Wat als we dat nu eens zouden doen bij het kiezen van een projectnaam bij change in organisaties. Zouden we er betrokkenheid mee kunnen vergroten? Wij denken van wel...

Gave re-naming die wij in onze praktijk tegenkwamen:


‘Pick the frame, before the frame picks you’ – Leandro Herrero

carrot