Geef je op voor de e-zine

Onze onderzoeksobjecten praten terug

Onze onderzoeksobjecten praten terug

“Treurig en schokkend”, is de reactie van de Academie voor Organisatiecultuur op de conclusies van het rapport over de wetenschapsfraude van oud hoogleraar politieke antropologie Mart Bax dat deze week verscheen. We klommen in de pen en ons artikel werd gisteren geplaatst op de opiniepagina van Volkskrant online, onder de titel ‘Een antropoloog hoort in methodisch opzicht roomser dan de paus te zijn‘. Hierbij het artikel met dezelfde strekking en iets meer achtergrond informatie.

Onderzoek zonder tegenstem

De culturele antropologie stamt uit de koloniale tijd, waarin onderzoekers gewapend met pen en notitieblok de gewoontes en gebruiken van verre vreemde volken optekenden. Onder zware omstandigheden, ver van huis en haard, was de antropoloog vrij om zijn of haar bevindingen te doen. Het was lastig, zo niet onmogelijk om het onderzoek te verifiëren of te herhalen. De, meestal analfabetische, onderzochte bevolkingsgroepen lazen de onderzoekspublicaties niet en waren daarmee onderzoeksobject zonder tegenstem. Antropologen schreven mooie etnografieën. Over vreemde gebruiken, volwassenheidsrituelen, stammenoorlogen, irrigatiesystemen, magische bezweringsrituelen. Verhalen die het thuisfront maar al te graag wilde horen. Een cultureel antropoloog die goed was in het vertellen van mooie verhalen had succes.

Unieke gereedschapskist

De afgelopen eeuw is de culturele antropologie gegroeid van exotische liefhebberij tot unieke wetenschappelijke tak binnen de sociale wetenschappen. Toch moeten antropologen hun onderzoeksmethoden nog vaak verantwoorden. Vooral om wat ze niet doen. Ze werken niet met een vooropgezette doortimmerde theorie of hypothese die getoetst wordt in een laboratoriumachtige setting. Ze doen geen of weinig kwantitatieve analyses. Meestal gebruiken ze geen vragenlijsten. Ze beschikken niet over grote aantallen vergelijkbare onderzoeksobjecten, test- en controlegroepen. Maar antropologen hebben ook iets wel wat andere wetenschappen niet hebben. Een eigen unieke gereedschapskist van onderzoeksmethoden. Participerende observatie bijvoorbeeld, waarin de antropoloog mee leeft, woont, eet, slaapt, viert, danst met de onderzochte groep. Het schakelen tussen de emic bril van de insider en de etic bril van de buitenstaander. Triangulatie, waarbij de onderzoeker altijd gebruik maakt van tenminste drie bron-soorten (bijvoorbeeld geschriften, interviews en observaties) om een hypothese te toetsen. Grounded theorie, waarbij de voorlopige onderzoeksuitkomsten voortdurend worden getoetst aan de werkelijkheid en zo mogelijk worden voorgelegd aan de onderzochte groep.

Roomser dan de paus

De gebeurtenissen rondom Bax zijn allerminst een opsteker voor de wetenschap en de culturele antropologie. Toch is het ook juist goed, dat antropologen met hun bijzondere onderzoekstraditie worden uitgedaagd om transparanter dan transparant te zijn over de wijze waarop ze aan hun onderzoeksgegevens komen. Het past bij de toenemende opmars van antropologie in wetenschap en praktijk. Bij de unieke gereedschapskist van antropologen is één aspect lastig en uitdagend; de antropoloog is altijd zijn of haar eigen onderzoeksinstrument. Vergelijkbaar met de journalistiek. Zodra een antropoloog de onderzochte groep binnenkomt, beïnvloedt hij of zij de situatie, kan strategisch gebruikt worden en heeft te maken met sturing vanuit “het onderzoeksobject”. Het is dan ook wezenlijk dat studenten aan Universiteiten en opleidingen zoals de Academie voor Organisatiecultuur leren zichzelf als onderzoeksinstrument te monitoren en gezond te houden. Een antropoloog hoort in methodisch opzicht roomser dan de paus te zijn en zich in elke fase van onderzoek te kunnen verantwoorden over de keuzes die gemaakt zijn.

Corporate Antropologen

Antropologen waren onnavolgbaar, doordat ze werkten bij verre, vreemde volken in een ander taalgebied. Hoe anders is dat voor Corporate Antropologen. Een tak van toegepaste wetenschap die snel terrein aan het winnen is, ook in Nederland. Corporate antropologen doen onderzoek naar de organisatiecultuur in bedrijven en non-profit organisaties dicht bij huis. Vaak ten dienste van een opdrachtgever die de organisatie wil reorganiseren, fuseren, verbeteren. Een mix van consultancy en antropologisch onderzoek. Ze worden ingeschakeld omdat ze als geen ander snappen wat de functie van cultuur is, hoe cultuur en gedrag samenhangen, en patronen “onder de waterlijn” kunnen doorgronden. Corporate Antropologen beschouwen conflicten tussen afdelingen als ware het tribale stammenoorlogen, nieuwe kantoorconcepten als nomadisch werken, een vertrouwenscrises in de directie als een rankingsritueel. En putten daarbij uit de gereedschapkist van die aloude culturele antropologie.

“Ze praten terug”

Als geen ander weten Corporate Antropologen zich continue op de vingers gekeken tijdens hun –toegepaste- wetenschap. Opdrachtgevers en werknemers met tegenstrijdige belangen. Onderzoekscommissies, parlementaire enquêtecommissies, vakbonden die er iets van vinden. Maar bovenal onderzoeksobjecten, de personen in de organisatie die geobserveerd of geïnterviewd zijn, die vragen of ze hun eigen verslagen mogen nalezen en de bevindingen van de corporate antropoloog ter discussie stellen. Elke corporate antropoloog kent de zweetdruppelmomenten tijdens de terugkoppeling van observatiebevindingen aan de directie! Het mooier maken of aandikken van de werkelijkheid is er niet meer bij. De onderzoeksobjecten van de culturele antropologie anno 2013 zijn geëmancipeerd en praten terug. En dat is precies de kracht. Gezamenlijk hypotheses maken en voortdurend toetsen. Een antropologische blik levert een levend rapport op: de werkelijkheid wordt vanuit een meervoudig perspectief beschreven, en de veranderingen in feiten en belevingen krijgen expliciet de ruimte. Werkelijke participatief onderzoek en advies dus.

Verhalenverteller en duider van de sociale werkelijkheid

De opkomst van de corporate antropologie, de globalisering én de komst van internet en het feit dat mensen veel reizen, zou wel eens volgende stap in volwassenwording van de culturele antropologie kunnen zijn. Het rapport Bax zou universiteiten en opleidingsinstituten kunnen uitdagen om de eigen unieke onderzoeksmethoden nog meer te waarderen en over te dragen op studenten. Mét bijbehorende zelfreflectie. Old school antropologie is voorbij. Krampachtigheid moeten we echter ook voorkomen. Laten we de mooie verhalen behouden. Want Het narratieve en Cultuur zijn onlosmakelijk verbonden. Elke antropoloog, corporate of in het veld ver weg, is naast wetenschapper ook een verteller van verhalen en een duider van de sociale werkelijkheid. En daar mag je dan weer over in discussie gaan.

0
Consultant gevraagd voor de cultuurverandering van...
Het nieuwe werken – Nomadisch werken

Related Posts

Inschrijven leergang, trainingen congressen

  • Collegereeks Psychologie voor managers - focus learning journeys

    17 september t/m 18 december 2018. Meer informatie

  • 27 september 2018 Danielle Braun - Aan de slag met organisatiecultuur

    Meer informatie Aanmelden

  • 3 oktober 2018 Health & Care Day

    Samen voor de zorg van de toekomst Meer informatie Bestel tickets

  • 14 november Event Corporate Culture Burgers’ Zoo, Arnhem

    Na twee zeer geslaagde events Corporate Culture rondom het boek de Corporate Tribe, nu hét event over Building Tribes. Met boeiende sprekers, actieve workshops en de fijne setting van Burgers’ Zoo te Arnhem. En een gloednieuwe lezing van Danielle Braun over hoe je dat doet… Tribes bouwen. Meer informatie Aanmelden...

  • 17 november 2018 ANVR congres voor de reisbranche in Portugal

    Meer informatie

  • 22 november 2018 De Nationale Coöperatiedag 2018

    Meer informatie

  • 18 december Seminar: Anders…

    ….Veranderen, Managen, Kijken, Leidinggeven en Eigenaarschap, maar dan Anders door Managementboek.nl Een unieke dag over alle aspecten van anders organiseren, veranderen, leidinggeven. Meer informatie Aanmelden

  • Trainingen Deep Democracy

    Inclusieve dialoog en besluitvorming. Ruimte voor de wijsheid van de minderheid. Data en inschrijven.

  • Training Own Your Rank

    Over ranking en positie pakken. Krachtig én verbindend zijn. Data en inschrijven.

  • Training Talk! Faciliteren van kampvuurgesprekken

    Door ons ontwikkelde dialoogvorm, geinspireerd op dialoogvormen van over de hele wereld. Data en inschrijven.

  • Leergang Organisatiecultuur. Corporate Antropologie – echt aan de slag met organisatiecultuur

    Intensieve en unieke leergang. Data en inschrijven.

In beeld

Building Tribes - reisgids door organisaties. Nieuw boek, lezing, training

building tribes boek

Winnaar Managementboek van het jaar 2016!

Managementboek van het jaar

Nieuwste Blog

Dr. Danielle Braun is corporate antropoloog. Zij reist over de wereld om van tribes overal op de wereld te leren van wat we al weten. Hoe we tribes vormen, organiseren en veranderen. Die kennis vertaalt ze naar wijze lessen voor in de boardroom en op...