b2ap3_large_Eftelingpoppen-en-varkensneuzen

Eftelingpoppen en varkensneuzen

In Mali kennen ze het begrip ‘Sanankuya’, ofwel Joking Relationships. Dat betekent dat je grappen maakt met de naburige stam. Je noemt ze bijvoorbeeld ‘vieze bonenstelers’. Of met je schoonmoeder. Dan zeg je dat ze een varkensneusje heeft. Die grappen zijn helemaal niet onbeleefd. Integendeel; als je ze níet maakt ben je onbeleefd. Juist als je grove grappen kunt maken, dan zeg je over elkaar dat je zó veel om elkaar geeft dat jullie relatie tegen humor kan. Je verheft de relatie tot bloedverwantschap. Want alleen met broers en zussen maak je dat soort grappen. Eventuele spanning tussen jullie ontlaadt je met een grap. Inuït zingen spotliedjes over elkaar als je je erf niet schoonhoudt. Zo wordt je er zonder gezichtsverlies aan herinnerd dat je je aan de sociale codes moet houden. Belangrijk in een gebied waar een vies erf roofdieren kan aantrekken én waar je liever niet te direct bent omdat je in de barre klimaatomstandigheden afhankelijk bent van elkaar. Politie- en brandweermensen doen vaak hetzelfde: met een elkaar feedback geven in een beroep waar collegialiteit van letterlijk levensbelang is.

Eftelingpoppen zijn, afhankelijk van je smaak, hele slechte of hele leuke karikaturen van volkeren overal op de wereld. Rare Nederlanders op klompen, Franse kaasboertjes, Italiaanse pizza eters, Chinezen met spleetogen, Inuït die naast ijsberen staan. Er klopt natuurlijk helemaal niks van. Volslagen idioot en uiterst kinderachtig. Dat zie je direct. Gelukkig staan we er allemaal even raar op. Je vindt het leuk of helemaal niks.

Door te zeggen dat de Afrikaanse en Aziatische poppen aanstootgevend zijn, versterk je juist verschil en neo-koloniale ongelijkheid. Je zegt dan eigenlijk: westerlingen mogen geen grappen maken over Afrikanen en Aziaten. Want die zijn kwetsbaar. Daarmee bevestig je het beeld van machtig neo-koloniaal Europa / Noord-Amerika tegenover de minderwaardige rest van de wereld. Bestendig je het beeld van Afrika als zielig continent met alleen maar honger en ellende. Als ik op podia en in mijn boeken zeg dat je veel van Masaï of Maori kunt leren, word ik weleens beticht van ‘culturele toe-eigening’. Dat vind ik achterhaald. Masaï leren ook veel van westerse managementtheoriën- en gezondheidszorg. Natuurlijk hebben we een bloedig verleden met elkaar en is een deel van de ongelijkheid terug te voeren op de geschiedenis. Daar hebben we nog veel in te herstellen. Dat vraagt om voorzichtigheid. Maar er is ook een nieuwe werkelijkheid,. De Afrikaanse filmindustrie en kunstsector bloeit ongekend. Aziatisch toerisme breidt razendsnel uit over de wereld. De Arabische wereld voert haar eigen bevrijdingsstrijd en is beter af zonder onze bemoeizucht. Willen we die nieuwe verhoudingen wel zien? Of blijven we hangen in oude machtspatronen? Het wordt hoog tijd dat we elkaar serieus gaan nemen. Afrika heeft haar problemen en die zijn groot. Armoede in Azië is schrijnend. Een zwarte huidskleur is ook in Nederland nog steeds recept voor discriminatie. Daar moeten we wat aan doen met elkaar. Maar onderschat witte westerse uitdagingen niet; depressie volksziekte nummer 1, een bureaucratie die vastdraait, eenzame ouderen. We zijn niet beter, niet verder ontwikkeld en ook niet minder tribaal dan ‘de verre ander’. Er valt een hoop van elkaar te leren. Dat begint met elkaar serieus nemen. En je neemt elkaar pas echt serieus als je goede foute grappen over elkaar maakt. Dus cabaretiers en poppenmakers aller landen… Verenigt u. Twee kanten op. Grappen over en weer. Liefdevol. Als broers en zussen. Laten we een einde maken aan gevoeligheid en elkaar eens lekker bij de varkensneus grijpen. Vieze vuile bonenstelers.

Dr. Danielle Braun is corporate antropoloog. Reist de wereld rond op zoek naar wat we van tribes overal op de wereld kunnen leren over onze eigen samenleving. Schrijver van de boeken ‘de Corporate Tribe’ ‘Building Tribes’ en Da’s Gek’. Ze spreekt en schrijft over organisatiecultuur. Begeleidt leiders bij conflict en verandering. Ze is Directeur van de Academie voor Organisatiecultuur. Onder de titel #antropoloogdesvaderlands geeft ze duiding aan de dingen die om ons heen gebeuren. In Januari staat Danielle met een theater op de planken van zes theaters in Nederland.