Geef je op voor de e-zine

Onze onderzoeksobjecten praten terug

Onze onderzoeksobjecten praten terug

“Treurig en schokkend”, is de reactie van de Academie voor Organisatiecultuur op de conclusies van het rapport over de wetenschapsfraude van oud hoogleraar politieke antropologie Mart Bax dat deze week verscheen. We klommen in de pen en ons artikel werd gisteren geplaatst op de opiniepagina van Volkskrant online, onder de titel ‘Een antropoloog hoort in methodisch opzicht roomser dan de paus te zijn‘. Hierbij het artikel met dezelfde strekking en iets meer achtergrond informatie.

Onderzoek zonder tegenstem

De culturele antropologie stamt uit de koloniale tijd, waarin onderzoekers gewapend met pen en notitieblok de gewoontes en gebruiken van verre vreemde volken optekenden. Onder zware omstandigheden, ver van huis en haard, was de antropoloog vrij om zijn of haar bevindingen te doen. Het was lastig, zo niet onmogelijk om het onderzoek te verifiëren of te herhalen. De, meestal analfabetische, onderzochte bevolkingsgroepen lazen de onderzoekspublicaties niet en waren daarmee onderzoeksobject zonder tegenstem. Antropologen schreven mooie etnografieën. Over vreemde gebruiken, volwassenheidsrituelen, stammenoorlogen, irrigatiesystemen, magische bezweringsrituelen. Verhalen die het thuisfront maar al te graag wilde horen. Een cultureel antropoloog die goed was in het vertellen van mooie verhalen had succes.

Unieke gereedschapskist

De afgelopen eeuw is de culturele antropologie gegroeid van exotische liefhebberij tot unieke wetenschappelijke tak binnen de sociale wetenschappen. Toch moeten antropologen hun onderzoeksmethoden nog vaak verantwoorden. Vooral om wat ze niet doen. Ze werken niet met een vooropgezette doortimmerde theorie of hypothese die getoetst wordt in een laboratoriumachtige setting. Ze doen geen of weinig kwantitatieve analyses. Meestal gebruiken ze geen vragenlijsten. Ze beschikken niet over grote aantallen vergelijkbare onderzoeksobjecten, test- en controlegroepen. Maar antropologen hebben ook iets wel wat andere wetenschappen niet hebben. Een eigen unieke gereedschapskist van onderzoeksmethoden. Participerende observatie bijvoorbeeld, waarin de antropoloog mee leeft, woont, eet, slaapt, viert, danst met de onderzochte groep. Het schakelen tussen de emic bril van de insider en de etic bril van de buitenstaander. Triangulatie, waarbij de onderzoeker altijd gebruik maakt van tenminste drie bron-soorten (bijvoorbeeld geschriften, interviews en observaties) om een hypothese te toetsen. Grounded theorie, waarbij de voorlopige onderzoeksuitkomsten voortdurend worden getoetst aan de werkelijkheid en zo mogelijk worden voorgelegd aan de onderzochte groep.

Roomser dan de paus

De gebeurtenissen rondom Bax zijn allerminst een opsteker voor de wetenschap en de culturele antropologie. Toch is het ook juist goed, dat antropologen met hun bijzondere onderzoekstraditie worden uitgedaagd om transparanter dan transparant te zijn over de wijze waarop ze aan hun onderzoeksgegevens komen. Het past bij de toenemende opmars van antropologie in wetenschap en praktijk. Bij de unieke gereedschapskist van antropologen is één aspect lastig en uitdagend; de antropoloog is altijd zijn of haar eigen onderzoeksinstrument. Vergelijkbaar met de journalistiek. Zodra een antropoloog de onderzochte groep binnenkomt, beïnvloedt hij of zij de situatie, kan strategisch gebruikt worden en heeft te maken met sturing vanuit “het onderzoeksobject”. Het is dan ook wezenlijk dat studenten aan Universiteiten en opleidingen zoals de Academie voor Organisatiecultuur leren zichzelf als onderzoeksinstrument te monitoren en gezond te houden. Een antropoloog hoort in methodisch opzicht roomser dan de paus te zijn en zich in elke fase van onderzoek te kunnen verantwoorden over de keuzes die gemaakt zijn.

Corporate Antropologen

Antropologen waren onnavolgbaar, doordat ze werkten bij verre, vreemde volken in een ander taalgebied. Hoe anders is dat voor Corporate Antropologen. Een tak van toegepaste wetenschap die snel terrein aan het winnen is, ook in Nederland. Corporate antropologen doen onderzoek naar de organisatiecultuur in bedrijven en non-profit organisaties dicht bij huis. Vaak ten dienste van een opdrachtgever die de organisatie wil reorganiseren, fuseren, verbeteren. Een mix van consultancy en antropologisch onderzoek. Ze worden ingeschakeld omdat ze als geen ander snappen wat de functie van cultuur is, hoe cultuur en gedrag samenhangen, en patronen “onder de waterlijn” kunnen doorgronden. Corporate Antropologen beschouwen conflicten tussen afdelingen als ware het tribale stammenoorlogen, nieuwe kantoorconcepten als nomadisch werken, een vertrouwenscrises in de directie als een rankingsritueel. En putten daarbij uit de gereedschapkist van die aloude culturele antropologie.

“Ze praten terug”

Als geen ander weten Corporate Antropologen zich continue op de vingers gekeken tijdens hun –toegepaste- wetenschap. Opdrachtgevers en werknemers met tegenstrijdige belangen. Onderzoekscommissies, parlementaire enquêtecommissies, vakbonden die er iets van vinden. Maar bovenal onderzoeksobjecten, de personen in de organisatie die geobserveerd of geïnterviewd zijn, die vragen of ze hun eigen verslagen mogen nalezen en de bevindingen van de corporate antropoloog ter discussie stellen. Elke corporate antropoloog kent de zweetdruppelmomenten tijdens de terugkoppeling van observatiebevindingen aan de directie! Het mooier maken of aandikken van de werkelijkheid is er niet meer bij. De onderzoeksobjecten van de culturele antropologie anno 2013 zijn geëmancipeerd en praten terug. En dat is precies de kracht. Gezamenlijk hypotheses maken en voortdurend toetsen. Een antropologische blik levert een levend rapport op: de werkelijkheid wordt vanuit een meervoudig perspectief beschreven, en de veranderingen in feiten en belevingen krijgen expliciet de ruimte. Werkelijke participatief onderzoek en advies dus.

Verhalenverteller en duider van de sociale werkelijkheid

De opkomst van de corporate antropologie, de globalisering én de komst van internet en het feit dat mensen veel reizen, zou wel eens volgende stap in volwassenwording van de culturele antropologie kunnen zijn. Het rapport Bax zou universiteiten en opleidingsinstituten kunnen uitdagen om de eigen unieke onderzoeksmethoden nog meer te waarderen en over te dragen op studenten. Mét bijbehorende zelfreflectie. Old school antropologie is voorbij. Krampachtigheid moeten we echter ook voorkomen. Laten we de mooie verhalen behouden. Want Het narratieve en Cultuur zijn onlosmakelijk verbonden. Elke antropoloog, corporate of in het veld ver weg, is naast wetenschapper ook een verteller van verhalen en een duider van de sociale werkelijkheid. En daar mag je dan weer over in discussie gaan.

Waardeer dit blogbericht:
0
Consultant gevraagd voor de cultuurverandering van...
Het nieuwe werken – Nomadisch werken

Related Posts

Inschrijven leergang, trainingen congressen

  • Leergang Organisatiecultuur. Corporate Antropologie – echt aan de slag met organisatiecultuur

    Intensieve en unieke leergang. Data en inschrijven.

  • Training Talk! Faciliteren van kampvuurgesprekken

    Door ons ontwikkelde dialoogvorm, geinspireerd op dialoogvormen van over de hele wereld. Data en inschrijven.

  • Training Own Your Rank

    Over ranking en positie pakken. Krachtig én verbindend zijn. Data en inschrijven.

  • Training Deep Democracy

    Krachtige besluitvormingsmethode, werken met de onderstroom. Meer info en inschrijven: www.deepdemocracy.nl

  • Training Deep Democracy Level 4

    Echt gegrepen door Deep Democracy en verder op dit pad? De Level 4 training focust op een dieper begrip van jezelf en dan speciaal in relatie tot conflict, projectie en roltheorie. Trainer: Frank Weijers. Inschrijven kan hier.

  • 28-29 Oktober 2017: Why the world needs anthropologists

    Powering the planet! Een antroplogie congres in Durham (UK). En wij zijn er ook! Walter Faaij geeft een workshop over hoe je duurzaamheid in het DNA van je organisatie kunt veranderen. Meer informatie en inschrijven

  • 7 november 2017: Rhythm of Life, Jitske Kramer en Typhoon

    Na het grote succes van het eerste seminar in april, gaan Jitske en Typhoon nogmaals samen de planken op. Meld je snel aan voor dit bruisende event! Meer informatie en inschrijven.

  • 14 November 2017: Noloc Loopbaancongres

    Verschillende sprekers zullen je inspireren rondom het centrale thema ‘Verbinding!’ Jitske Kramer is een van de keynote sprekers. Meer informatie en inschrijven.

  • 28 November 2017 college Verandermanagement voor Focus Conferences

    Danielle Braun geeft op 28 november een college in de collegereeks Verandermanagement voor Focus Conferences, meer informatie over dit college vindt u hier.

  • 1 December 2017: Jaarcongres Verandermanagement

    Alweer de zevende editie van hét Jaarcongres Verandermanagement. Met in ieder geval Ben Tiggelaar, Hans Vermaak en Jitske Kramer. Meer informatie en inschrijven.

  • 1 December 2017: Mediationcongres 2017

    Danielle Braun is één van de sprekers op het Mediationcongres 2017, meer informatie over dit congres vindt u hier.

  • 12 December 2017: Event Corporate Culture

    Omdat vorig jaar zo'n geweldig succes was, doen we het dit jaar weer! Een inspirerende reis door de Corporate Tribe. Met in ieder geval Danielle Braun en Jitske Kramer. Meer informatie en inschrijven.

  • 6-12 Mei 2018: Deep Democracy Griekenland

    Voor de vijfde keer organiseren we een intensieve Deep Democracy week in Griekenland (level 2 en 3). Met Jitske Kramer en Frank Weijers. Meer informatie en inschrijven.

In beeld

Winnaar Managementboek van het jaar 2016! 

Managementboek van het jaar 

 
 

Nieuwste Blog